Αρχική σελίδα » Έρευνα » Ερευνητικές ομάδες » Ερευνητική Ομάδα Ανοσοφαρμακολογίας

Ερευνητική Ομάδα Ανοσοφαρμακολογίας

 

Ιστορία και Επιτεύγματα

Η ερευνητική ομάδα Ανοσοφαρμακολογίας ιδρύθηκε στο Εργαστήριο Φαρμακολογίας με σκοπό τη φαρμακολογική διερεύνηση της ανοσιακής απόκρισης κατά την φλεγμονώδη διεργασία και τις αντιδράσεις υπερευαισθησίας. Για περισσότερα από 25 χρόνια, η έρευνα εστιάζεται στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση διαγνωστικών, προγνωστικών και θεραπευτικών εργαλείων για την αντιμετώπιση των φλεγμονωδών διαταραχών.

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο ρόλο της ισταμίνης και των υποδοχέων της στη ρύθμιση της δραστηριότητας και της αλληλεπίδρασης των κυττάρων και των μεσολαβητών του ανοσοποιητικού συστήματος σε φυσιολογικές και παθολογικές καταστάσεις. Σημειώνεται ότι, αν και οι δράσεις της ισταμίνης μελετώνται από τις αρχές του 20ου αιώνα, η ταυτοποίηση του Η4 υποδοχέα το 2000 και ο εντοπισμός του κυρίως στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος αναβίωσε το ενδιαφέρον της παγκόσμιας ερευνητικής κοινότητας για το ρόλο της ισταμίνης στην ανοσορρύθμιση και τη φλεγμονή.

Στο εργαστήριο αναπτύχθηκαν πειραματικά πρότυπα και τεχνικές που επιτρέπουν την προκλινική μελέτη σε ολόκληρο τον οργανισμό (in vivo) και σε κυτταρικό επίπεδο (ex vivo) των υποκείμενων μηχανισμών στις φλεγμονώδεις καταστάσεις, όπως η αλλεργία, η οφθαλμική φλεγμονή και οι αρθρίτιδες. Παράλληλα, από το 2011, το κλινικοεργαστηριακό έργο στο πεδίο της φαρμακευτικής αλλεργίας και των αντιδράσεων υπερευαισθησίας επιτελείται στο Εργαστήριο Φαρμακευτικής Αλλεργίας & Φαρμακολογικής Τροποποίησης Αντιδράσεων Υπερευαισθησίας’ της Μονάδας Αλλεργιολογίας ‘Δ. Καλογερομήτρος’ στη Β’ Κλινική Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων του Γ.Π.Ν. ‘Αττικόν’. Συνολικά, οι μελέτες έδωσαν τη δυνατότητα διερεύνησης νέων φαρμακολογικών στόχων και παρεμβάσεων που μπορούν να περιορίσουν τη φλεγμονώδη διεργασία και να βελτιώσουν υφιστάμενες διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Η μακροχρόνια ενασχόληση της ομάδας με το ραγδαίως εξελισσόμενο πεδίο της ανοσοφαρμακολογίας  ανέδειξε νέες, καθοριστικής σημασίας ανοσορυθμιστικές ιδιότητες της ισταμίνης και συνέβαλε στη διεθνή προσπάθεια αξιολόγησης καινοτόμων φαρμακολογικώς δραστικών ουσιών που στοχεύουν κυρίως στους ισταμινεργικούς υποδοχείς Η3 και Η4. Η αξιόπιστη παρουσία και επιστημονική συμβολή στον τομέα αυτόν είχε ως αποτέλεσμα τη συμμετοχή στην ανάπτυξη της ενότητας της Ανοσοφαρμακολογίας (GtoImmuPdb) στη βάση δεδομένων IUPHAR/BPS Guide to PHARMACOLOGY (GtoPdb), καθώς και τον συντονισμό και τη διαχείριση του ανταγωνιστικού Ευρωπαϊκού προγράμματος EU FP7 COST BM0806 : Recent advances in histamine receptor H4R research, το οποίο προσέγγισε διεπιστημονικά τις ιδιότητες του Η4 υποδοχέα ως νέου στόχου φαρμάκων. Η επιτυχής ολοκλήρωση της Δράσης BM0806 συνέβαλε καθοριστικά στην προώθηση της Ευρώπης στην πρώτη θέση της βασικής και μεταφραστικής έρευνας στο πεδίο της ισταμίνης, στη βιώσιμη συνεργασία με τη φαρμακοβιομηχανία διεθνώς και στην ταχεία εισαγωγή νέων ουσιών σε κλινικές μελέτες για τα χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα.

 

Ερευνητικά Ενδιαφέροντα και Στόχοι

  • Ο ρόλος της ισταμίνης ή/και των υποδοχέων της

           -   στην ενορχήστρωση της οξείας  και της χρόνιας φλεγμονής

           -   στην ανοχή έναντι των αλλεργιογόνων σε αλλεργικούς ασθενείς

           -   στη συμβιωτική σχέση των μικροβίων με τον ξενιστή

           -   στους προσαρμοστικούς και προστατευτικούς μηχανισμούς του κυτταρικού stress  και στην ανάπτυξη

  • Προκλινική αξιολόγηση της αντιφλεγμονώδους ή/και ανοσοτροποποιητικής δράσης παλαιότερων και νέων φαρμακολογικώς δραστικών ουσιών που στοχεύουν κυρίως στους υποδοχείς ισταμίνης Η14 
  • Διερεύνηση των μοριακών και κυτταρικών μηχανισμών κατά τις αντιδράσεις υπερευαισθησίας στα φάρμακα (φαρμακευτική αλλεργία)

 

 

Ερευνητική Υποδομή – Τεχνογνωσία

In vivo πρότυπα ασθενειών του ανθρώπου

Χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση παθοφυσιολογικών μηχανισμών και τη μελέτη της δράσης διαφόρων ουσιών στην οξεία και χρόνια φλεγμονή.

-   Πειραματική επιπεφυκίτιδα (οξεία τοπική φλεγμονή): Η πειραματική επιπεφυκίτιδα εγκαθίσταται με την ενστάλαξη στο κάτω κόλπωμα του επιπεφυκότα του ειδικού απελευθερωτή της ισταμίνης C48/80, δημιουργώντας έτσι συνθήκες πρόκλησης μη ανοσολογικής αιτιολογίας αποκοκκίωσης των μαστοκυττάρων. Για τη μελέτη της πρώιμης και όψιμης φάσης της αντίδρασης, τα ζώα θυσιάζονται σε διάφορα χρονικά διαστήματα μετά την πρόκληση και απομονώνεται ο βλεφαρικός ή/και ο βολβικός επιπεφυκότας, όπου προσδιορίζονται βιοχημικές και ιστολογικές παράμετροι.

-  Πειραματική αρθρίτιδα (χρόνια συστηματική φλεγμονή): Η εγκατάσταση πειραματικής αρθρίτιδαςπραγματοποιείται με ενδοδερμική χορήγηση πλήρους ανοσοενισχυτικού παράγοντα του Freund (Complete Freund’s Adjuvant, CFA) στη βάση της ουράς του αρουραίου. Τα ζώα θυσιάζονται 21 ημέρες μετά τη χορήγηση του CFA, παραλαμβάνονται οι προς μελέτη ιστοί και προσδιορίζονται οι κατάλληλες βιοχημικές και ιστολογικές παράμετροι.

 

Πρωτογενείς καλλιέργειες ιστών και κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος

-   Καλλιέργεια επιπεφυκότα αρουραίου με σκοπό τον προσδιορισμό φλεγμονωδών μεσολαβητών που εκλύονται στο καλλιεργιτικό μέσο υπό την επίδραση διαφόρων ερεθισμάτων και παραγόντων.

-   Ex vivo διέγερση απομονωθέντων λεμφοκυττάρων στο ανθρώπινο περιφερικό αίμα χρησιμοποιώντας ως δείκτη την βλαστική μεταμόρφωση. Η μεθοδολογία αυτή εφαρμόζεται τόσο στη διερεύνηση των μηχανισμών που εμπλέκονται στη διέγερση των λεμφοκυττάρων σε παθολογικές καταστάσεις  όσο και στην αξιολόγηση της ανοσορρυθμιστικής δράσης διαφόρων ουσιών.

 

Καλλιέργειες μυκήτων

O μονοκύτταρος ευκαρυωτικός οργανισμός Saccharomyces cerevisiae αποτελεί αξιόπιστο πειραματικό πρότυπο για την μελέτη των προσαρμοστικών και προστατευτικών μηχανισμών που διέπουν το κυτταρικό stress (θερμικό, οξειδωτικόφαρμακολογικό) και της επίδρασης χημικών ουσιών, φαρμάκων και περιβαλλοντικών ερεθισμάτων σε φυσιολογικό και σε τροποποιημένο υπόστρωμα, συμπεριλαμβανομένης της γήρανσης. Το εργαστήριο διαθέτει πλήρη εξοπλισμό για αποστείρωση με θερμότητα (αυτόκαυστο, ξηροί κλίβανοι) και διήθηση, παρασκευή και ποιοτικό έλεγχο υγρών και στερεών θρεπτικών υλικών (απαγωγοί οριζοντίου και καθέτου ροής), ανάπτυξη υγρών και στερεών καλλιεργειών μυκήτων και βακτηρίων (επωαστικοί κλίβανοι), χρώση και μικροσκοπική (Οlympus ΒΗ Japan με φωτογραφική μηχανή, Zeiss Germany) εξέταση της  ανάπτυξης και της μορφολογίας μικροβίων.

 

Προσδιορισμός βιοχημικών παραμέτρων

Διάφορες παράμετροι προσδιορίζονται σε ανθρώπινα βιολογικά υγρά (σίελος, δάκρυα, περιφερικό αίμα, ορός, πλάσμα, εκπλύματα), σε καλλιεργητικό υλικό και πρωτογενείς καλλιέργειες κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος (λεμφοκύτταρα, μαστοκύτταρα) και σε ιστούς (επιπεφυκότας, υποθάλαμος, οπτικό νεύρο, χόνδρινος ιστός, περιφερικά αγγεία, πλήρες αίμα). Εκτός από τον πλήρη βασικό εργαστηριακό εξοπλισμό , το εργαστήριο διαθέτει:

   Φασματοφωτόμετρο μικροπλακών ELISA με μονοχρωμάτορα (SpectraMax PLUS 384], Molecular Devices, Sunnyvale, CA, USA) που επιτρέπει τον προσδιορισμό κυτταροκινών και βιοχημικών παραμέτρων (γλυκόζη, γλυκογόνο, τρεαλόζη) σε ελάχιστη ποσότητα δείγματος.

   Φθοριοφωτόμετρο (AMINCO-Bowman, American Instrument Co, Maryland, USA) εξοπλισμένο με λάμπα Xenon που δίνει τη δυνατότητα προσδιορισμού των επιπέδων ισταμίνης και μονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ).

   Φασματοφωτόμετρο πολλαπλών θέσεων (Spectro 23RS, Labomed, CA USA), το οποίο χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της ανάπτυξης καλλιεργειών μικροβίων, της ολικής πρωτεΐνης και βιοχημικών παραμέτρων, όπως γλυκόζη, γλυκογόνο, τρεαλόζη, καθώς και μονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ) μετά από αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη ιόντα.

   Πλήρως αυτοματοποιημένο αναλυτή Phadia 250 (Thermo Fisher Scientific Inc, Uppsala, Sweden) με δυνατότητα 60 αποτελεσμάτων/h. Οι δοκιμασίες αφορούν δείκτες αλλεργίας και αυτοάνοσων νοσημάτων (πάνελ 650 αλλεργιογόνων και 90 ανασυνδιασμένων αλλεργιογόνων, ανοσοσφαιρίνες, τρυπάση) που μπορούν να μετρηθούν σε ένα δείγμα ασθενούς. Ο αναλυτής είναι εγκατεστημένος στη Μονάδα Αλλεργιολογίας ‘Δ. Καλογερομήτρος’ του Γ.Π.Ν. ‘Αττικόν’.

 

Ερευνητικά και Επιστημονικά Προγράμματα

Διεθνή

  • ‘COST FA1404 : Improving current understanding and research for sustainable control of the poultry red mite Dermanyssus gallinae (COREMI),  EU Framework Programme Horizon 2020, Φορέας χρηματοδότησης EE, Chair: O. Sparagano (UK), 2014-2018
  • ‘Implementation of the basophil histamine release (HR) technique’, non-profit external investigation, σε συνεργασία με RefLab ApS, Copenhagen, Denmark, 2012-2015
  • ‘COST BM1007 : Mast cells and basophils - Targets for innovative therapies’, EU Framework Programme FP7, Φορέας χρηματοδότησης EE, Chair: M. Maurer (DE), 2011-2015
  • ‘COST BM0806 : Recent advances in histamine receptor H4R research’, EU Framework Programme FP7, Φορέας χρηματοδότησης EE, Chair: E. Tiligada (EL), 2009-2013. Στη Δράση συμμετείχαν >160 επιστήμονες από 26 χώρες, πραγματοποιήθηκαν 35 δραστηριότητες στον Ευρωπαϊκό χώρο και εκπαιδεύτηκαν >60 νέοι ερευνητές.
  • ‘Effects of the histamine H3 receptor  on the histamine content of peripheral and central tissues in a rat model of experimental arthritis’, non-profit external investigation, GlaxoSmithKline R&D Ltd (UK), 2009-2013
  • ‘Pharmacological investigatιon of the H4 receptor antagonist JNJ7777120’, non-profit external investigation, Johnson & Johnson Pharmaceutical R&D (San Diego, USA), 2004-2012


Ελληνικά

  • ‘Προσδιορισμός φλεγμονωδών μεσολαβητών σε όργανα του πεπτικού συστήματος σε παθολογικές καταστάσεις’, Φορέας χρηματοδότησης Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), 2008-2009
  • ‘Ανάπτυξη μεθοδολογίας για τον προσδιορισμό κυτοκινών  σε ιστούς και βιολογικά υγρά υπό φυσιολογικές και παθολογικές συνθήκες’, Φορέας χρηματοδότησης Υπουργείο Υγείας, 2005-2013
  • ‘Διερεύνηση του ρόλου των σαλικυλικών στο preconditioning κατά το "οξειδωτικό stress" Φορέας χρηματοδότησης χρηματοδότησης Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), 2005-2007  
  • ‘Μελέτη του νευροανοσοφαρμακολογικού ρόλου της ισταμίνης στον υποθάλαμο’, Έργο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, Φορέας χρηματοδότησης Υπουργείο Παιδείας, 2004-2007  
  • ‘Προσδιορισμός ιντερλευκινών στις αντιδράσεις υπερευαισθησίας τύπου Ι - αλλεργικές αντιδράσεις’, Φορέας χρηματοδότησης Εμπειρίκειον  Ίδρυμα, 2004 
  • ‘Μελέτη  της   επίδρασης   φαρμακολογικά   δραστικών    ουσιών   στον    S. cerevisiae σε καταστάσεις stress’,  Φορέας χρηματοδότησης ΕΚΠΑ, 1999-2005
  • ‘Επίδραση ανοσορρυθμιστικών και αντινεοπλασματικών παραγόντων στη βλαστική μεταμόρφωση λεμφοκυττάρων’,  Φορέας χρηματοδότησης ΕΚΠΑ, 1999
  • ‘Μελέτη αλλεργικών αντιδράσεων στον οφθαλμό του επίμυος’, Φορέας χρηματοδότησης ΚΕΣΥ, 1999

 

 

Διοργάνωση Επιστημονικών Εκδηλώσεων

  • Training School με τίτλο ‘One health: Potential risks for human health associated with Dermanyssus gallinae and dissemination strategies to communicate recommendations to professionals’, Ευρωπαϊκό πρόγραμμα EU COST FA1404, Ιτέα, 31.7-3.8.2017
  • Συνέδριο με τίτλο ‘Advances in histamine H4 receptor research’ στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος EU COST BM0806, Σούνιο, 21-23.3.2013
  • Training School με τίτλο ‘Methodological strategies for histamine receptor characterisation’ στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος EU COST BM0806, Ιτέα, 26-28.7.2012 (συνδιοργάνωση με το Τμήμα Χημείας ΑΠΘ)
  • Open Forum ‘Scientific networking in the service of biomedicine and society’, Ευρωπαϊκό πρόγραμμα EU COST BM0806, Αθήνα, 6.11.2009 (συνδιοργάνωση με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών)
  • 35th Annual Meeting of the European Histamine Research Society (EHRS ), Δελφοί, 10-13.5.2006